Na de zoveelste stortbui van dit najaar sta je weer tot je enkels in het water op het terras. Vroeger was dat een keer per jaar vervelend, nu lijkt het bijna elke maand raak. Het KNMI meet al zestig jaar een stijgende neerslaghoeveelheid en verwacht dat hoosbuien door klimaatverandering vaker voorkomen, vooral in de zomer en het najaar. Je riool kan die hoeveelheden simpelweg niet meer wegwerken, en dus zoekt het water zijn weg naar het laagste punt: jouw tuin.
Het goede nieuws is dat je hier zelf iets aan doet, zonder dat je tuin op een bouwput gaat lijken. Drie aanpassingen maken het verschil: de bestrating, de drainage onder de grond en de planten die je kiest.
Waarom je tuin steeds vaker blank staat
De meeste tuinen zijn nog aangelegd volgens een oud idee: regenwater moet zo snel mogelijk weg, het liefst via een paar kolken naar het riool. Dat werkte prima toen een fikse bui een uitzondering was. Nu valt er in korte tijd zoveel water dat die kolken het niet bijbenen, en blijft alles gewoon staan waar het valt.
Er speelt nog iets mee: veel tuinen zijn de afgelopen jaren juist strakker en dichter bestraat, met minder open grond die water kan opnemen. Volgens Milieu Centraal ben je als huiseigenaar zelf verantwoordelijk voor water dat op je eigen perceel blijft staan na een bui, terwijl de gemeente alleen gaat over wat daarbuiten gebeurt. Reden genoeg om het probleem bij de bron aan te pakken.
Waterpasserende bestrating doet het zware werk
De eenvoudigste ingreep zit onder je voeten. Waterpasserende tegels en grasbetonstenen laten regen gewoon door de voeg of het materiaal zakken, in plaats van dat het over het oppervlak wegstroomt. Combineer een groot formaat keramische tegel voor rust met kleinere waalformaat klinkers op de plekken waar afvoer het hardst nodig is, en je houdt zowel de uitstraling als de functie overeind.
Twijfel je tussen bestrating en gras? Wie liever een strak gazon zonder gedoe wil, kan trouwens ook naar de ondergrond kijken bij kunstgras met een doorlatende drainagelaag, zodat regenwater ook daar wegzakt in plaats van blijft liggen.
Drainage die overtollig water wegleidt
Onder de bestrating zit het echte werk. Een lijngoot langs het terras vangt water op voordat het richting de gevel loopt, en een infiltratiekrat of grindkoffer onder het laagste punt van de tuin geeft het water een plek om rustig de bodem in te zakken. Bij zware kleigrond werkt dat minder snel, dus daar helpt een lichte afschot van de tuin naar een verzamelpunt weg van het huis vaak beter dan alleen graven.
Grote structurele maatregelen, zoals afkoppelen van de regenpijp van het riool, gaan de overheid ook serieus aanpakken. De rijksoverheid werkt aan structurele oplossingen die verder gaan dan water alleen zo snel mogelijk afvoeren, en kijkt ook naar hoe ruimtegebruik beter past bij wat de bodem aankan. Op tuinschaal kun je nu al hetzelfde principe toepassen: vasthouden en laten inzakken in plaats van wegjagen.
Planten die tegen natte voeten kunnen
Niet elke plant overleeft een tuin die af en toe drassig is. Kies voor de laagste, natste plekken soorten met diepe of vezelige wortels, zoals moerasspirea, zegge of siergrassen, die water juist opnemen in plaats van verdrinken. Op de drogere hogere delen kun je daarentegen prima combineren met beplanting die ook tegen droogte kan, zodat je tuin zowel een hoosbui als een hete zomerweek doorstaat.
Wie toch liever kiest voor een informele, bloemrijke uitstraling in plaats van functionele vakbeplanting, vindt inspiratie bij de cottagetuin, waar juist borders met verschillende texturen en wortelstructuren het uitgangspunt zijn. Combineer dat met een border van kruiden en groente en je haalt twee vliegen in één klap, zoals ook te lezen valt in het stuk over de eetbare siertuin.
Een checklist voor dit weekend
Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Loop deze punten na en pak steeds het eerstvolgende op:
- Controleer of je regenpijp rechtstreeks op het riool zit of op een verzamelput in de tuin. Loskoppelen scheelt direct druk op het riool bij een bui.
- Kijk of voegen tussen je tegels nog open zijn. Dichtgeslibde voegen werken net zo dicht als beton.
- Meet met een emmer water hoe snel een plek droogvalt. Langer dan een uur na de bui nog nat? Daar begin je.
- Vervang een border op de natste plek door soorten die tegen water kunnen, in plaats van steeds nieuwe planten bij te kopen die het niet redden.
- Vraag bij de gemeente na of er een subsidie loopt voor afkoppelen van de regenpijp of voor een groen dak, dat bestaat in veel gemeenten inmiddels.
Dit is de eerste aanpassing die je dit najaar doet
Je hoeft niet meteen je hele tuin open te breken. Begin bij het laagste punt, waar het water nu al het langst blijft staan, en pak daar de bestrating of de afwatering aan. Dat ene stukje bepaalt vaak of je hele tuin na een bui binnen een uur droog is, of dat je weer met laarzen naar de schuur moet lopen. Kijk deze herfst gewoon eens tijdens en na een bui waar het water precies naartoe loopt: die plek vertelt je exact waar je moet beginnen.