Half september ruimt iedereen de laatste zomerbloeiers op en denkt daarna niet meer aan de tuin tot maart. Zonde, want precies nu is het moment om te planten voor kleur in de donkerste maanden van het jaar. Winterbloeiers vragen weinig onderhoud, trekken late insecten aan en zorgen dat je tuin er in januari niet grauw en verlaten bij ligt, maar juist levendig. En je hoeft er dit najaar maar een middag voor uit te trekken.
Waarom je nu al aan januari denkt
Winterbloeiende struiken en vaste planten hebben tijd nodig om te wortelen voordat de vorst intreedt. Plant je ze in het najaar, dan staan ze er in december al stevig bij en beginnen ze op tijd te bloeien. Wacht je tot het voorjaar, dan mis je minstens één winterseizoen kleur, want de plant is dan nog te jong om al bloemen te zetten. Tuincentra hebben nu de beste voorraad winterbloeiers, dus dit is het moment om gericht te kiezen en te planten, niet in maart wanneer alles al uitverkocht of uitgebloeid is.
Winterjasmijn kleurt je schutting fel geel
Winterjasmijn (Jasminum nudiflorum) is een van de weinige klimplanten die juist in de kou op zijn best is. Vanaf december tot maart verschijnen felgele bloempjes langs de kale takken, ook tijdens vorst. Zet de plant tegen een zonnige muur of schutting en leid de takken langs draad, dan heb je binnen twee seizoenen een volle wand kleur te pakken. In tegenstelling tot zomerklimplanten heeft winterjasmijn nauwelijks snoeiwerk nodig: eenmaal per jaar terugsnoeien na de bloei volstaat, en de plant is bovendien wintervast tot ver onder het vriespunt.
Toverhazelaar en mahonia doen het werk in januari
Waar de meeste tuinen er in januari kaal bijliggen, bloeit de toverhazelaar juist dan het felst. De spinachtige bloemen in oranje, geel of rood verschijnen aan kale takken en verspreiden een zoete geur die je al van een afstand ruikt. Plant hem in licht zure grond op een beschutte plek, uit de wind, en geef hem de eerste twee jaar extra water in droge periodes. De toverhazelaar bloeit soms al vanaf november en houdt dat vol tot in maart.
Mahonia is de stille werker ernaast: gele trosbloemen in de winter, blijvend blad het hele jaar door en een plant waar late bijen en hommels dankbaar gebruik van maken als er verder weinig te vinden is. Mahonia groeit zowel in zon als schaduw, wat hem geschikt maakt voor bijna elke tuin, ook een kleine stadstuin met veel schaduwplekken langs de erfafscheiding.
Viburnum geurt bij de voordeur
Zet viburnum farreri bij de voordeur en je ruikt de winter voordat je hem ziet. De struik krijgt trosjes rozerode tot witte bloemen die tegen de kou een zoete, kruidige geur afgeven, sterker naarmate het kouder wordt. Hij groeit uit tot twee à drie meter en doet het goed op een beschutte plek met wat ochtendzon. Combineer hem met laagblijvende winterbloeiers eronder, zodat je twee bloeihoogtes hebt in dezelfde border.
Helleborus en sneeuwklokjes geven bodemkleur
Boven ooghoogte heb je de struiken, op grondniveau doen helleborus (kerstroos) en sneeuwklokjes het werk. Helleborus bloeit al vanaf december in wit, roze of donkerpaars en houdt dat vaak vol tot april. Plant ze in groepjes van minstens vijf onder een boom of struik, want los geplant vallen ze nauwelijks op. Sneeuwklokjes volgen begin januari en verspreiden zich vanzelf jaar na jaar als je ze met rust laat, zonder dat je ze opnieuw hoeft te planten.
Beide combineren goed met de losse, natuurlijke plantstijl die je ook terugziet in een cottagetuin: minder symmetrie, meer beweging en variatie in hoogte tussen de planten onderling.
Zet ze tegen een donkere achtergrond
Winterbloemen vallen het meest op tegen een donkere achtergrond: een groene haag, een schutting in antraciet of wintergroene heesters. Combineer daarom altijd minstens één groenblijvende soort met je winterbloeiers, anders verdwijnen de bloemen visueel in de kale tuin. Heb je geen border maar wel een terras, zet helleborus en mahonia dan in grote potten bij de deur. Zo zie je ze elke dag als je naar buiten loopt, precies op de plekken waar je tuin er anders het kaalst bijligt.
Wie zijn tuin al inricht als volwaardige leefruimte, zoals in de trend rond de tuin als buitenkamer, doet er goed aan die sfeer ook in de winter door te trekken met dit soort beplanting in plaats van de tuin na oktober helemaal los te laten.
Dit is de beste maand om te planten
Wacht niet tot het kouder wordt: winterbloeiers plant je het liefst in september of oktober, zolang de grond nog werkbaar is en er voldoende tijd overblijft om te wortelen voordat de vorst intreedt. Ga langs een tuincentrum en zoek gericht naar winterjasmijn, toverhazelaar, mahonia, viburnum en helleborus, niet naar wat toevallig nog in bloei staat op dat moment. Wie moestuin en siertuin al combineert, zoals in de eetbare siertuin, kan winterbloeiers prima tussen de bestaande border zetten zonder het ontwerp overhoop te gooien.
Over een paar maanden, als de rest van de straat een kale, grijze border heeft, is jouw tuin het enige stukje kleur in de wijk.